{"id":4337,"date":"2025-10-29T12:13:08","date_gmt":"2025-10-29T12:13:08","guid":{"rendered":"https:\/\/nelidemi.al\/?p=4337"},"modified":"2025-10-29T12:13:10","modified_gmt":"2025-10-29T12:13:10","slug":"parku-i-minjeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nelidemi.al\/?p=4337","title":{"rendered":"\u201cParku i minj\u00ebve\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fund t\u00eb viteve \u201970, psikologu kanadez Bruce K. Alexander ngriti nj\u00eb pyetje t\u00eb thjesht\u00eb por trondit\u00ebse:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A \u00ebsht\u00eb var\u00ebsia pasoj\u00eb e drog\u00ebs apo e \u201ckafazit\u201d ku jetojm\u00eb?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb eksperimentet klasike mbi var\u00ebsin\u00eb, minjt\u00eb t\u00eb mbyllur n\u00eb kafaze t\u00eb boshatisura, pa kontakt me t\u00eb tjer\u00ebt kishin dy zgjedhje p\u00ebr t\u00eb shuar etjen: uj\u00eb t\u00eb past\u00ebr dhe uj\u00eb me morfin\u00eb. Gjithmon\u00eb ata pinin obsesivisht at\u00eb me morfin\u00eb, derisa vdisnin. Kjo u interpretua si prov\u00eb e fuqis\u00eb s\u00eb pakontrollueshme t\u00eb drog\u00ebs. Por Alexander dyshoi se problemi nuk q\u00ebndronte te substanca por te izolimi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00ebshtu ai krijoi Rat Park: nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, me rrota p\u00ebr loj\u00eb, objekte me ngjyra, me minj\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, me partner\u00eb p\u00ebr \u00e7iftim, me ushqim e liri l\u00ebvizjeje. N\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis, minjt\u00eb kishin po t\u00eb nj\u00ebjtat dy mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb shuar etjen por shumica absolute e tyre nuk e prek\u00ebn m\u00eb morfin\u00ebn. Minjt\u00eb e lumtur, q\u00eb jetonin n\u00eb shoq\u00ebri, nuk kishin nevoj\u00eb p\u00ebr drog\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pyetja e Alexander-it fitoi nj\u00eb dimension t\u00eb ri: Ndoshta problemi nuk \u00ebsht\u00eb te kimia, por te vetmia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga minjt\u00eb tek njeriu<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb thelbin e k\u00ebtij eksperimenti fshihet nj\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb e dhimbshme p\u00ebr njeriun modern: var\u00ebsia \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb simptom\u00eb e shk\u00ebputjes se sa e dob\u00ebsis\u00eb. Njeriu q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i lidhur me ask\u00ebnd, q\u00eb nuk ndihet i par\u00eb apo i vlefsh\u00ebm, k\u00ebrkon nj\u00eb lidhje z\u00ebvend\u00ebsuese. Nj\u00eb objekt, nj\u00eb zakon, nj\u00eb ekran, nj\u00eb substanc\u00eb. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb tjetrit, substanca b\u00ebhet tjetri. Dhe p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast, ajo i jep trupit ndjesin\u00eb e bashkimit q\u00eb shpirti nuk e gjen m\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00e7do form\u00eb var\u00ebsie, nga droga te rrjetet sociale, nga puna te marr\u00ebdh\u00ebniet toksike, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb rikrijuar ndjesin\u00eb e p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb. Por ajo q\u00eb ndodh, \u00ebsht\u00eb se objekti q\u00eb z\u00ebvend\u00ebson lidhjen b\u00ebhet vet\u00eb burg. Var\u00ebsia \u00ebsht\u00eb kafazi i ri i njeriut t\u00eb lir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shoq\u00ebria si laborator i var\u00ebsis\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse e shohim p\u00ebrtej individit, \u201cRat Park\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb metafor\u00eb e shoq\u00ebris\u00eb moderne. Ne jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb superkafaz t\u00eb nd\u00ebrtuar mbi konkurrenc\u00ebn, performanc\u00ebn dhe iluzionin e vet\u00eb-mjaftueshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kemi gjith\u00e7ka p\u00ebrve\u00e7 lidhjes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb mjedis, var\u00ebsit\u00eb jan\u00eb simptomat kolektive t\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie q\u00eb ka harruar t\u00eb bashk\u00ebjetoj\u00eb. Nuk jan\u00eb vet\u00ebm drogat, por dopamina e v\u00ebmendjes, adrenalina e pushtetit, serotonina e miratimit publik q\u00eb na mbajn\u00eb pezull midis euforis\u00eb dhe boshll\u00ebkut.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00ebse Alexander do ta p\u00ebrs\u00ebriste eksperimentin sot, ndoshta nuk do t\u00eb p\u00ebrdorte uj\u00eb me morfin\u00eb, por nj\u00eb smartphone n\u00eb nj\u00eb \u201cHuman Park\u201d. Rezultati nuk do t\u00eb ishte shum\u00eb ndryshe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sh\u00ebrimi p\u00ebrmes lidhjes<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb fund, mesazhi i \u201cRat Park\u201d nuk \u00ebsht\u00eb thjesht shkencor, por thell\u00ebsisht njer\u00ebzor: Ne nuk sh\u00ebrohemi duke hequr substanc\u00ebn, por duke rikthyer lidhjen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lidhjen me nj\u00eb tjet\u00ebr njeri, me natyr\u00ebn, me veten, me kuptimin. Terapia, dashuria, komuniteti, p\u00ebrkat\u00ebsia jan\u00eb forma t\u00eb ndryshme t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs nevoj\u00eb themelore: t\u00eb mos jemi vet\u00ebm n\u00eb dhimbjen ton\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sepse n\u00ebse kafazi \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb na s\u00ebmur, at\u00ebher\u00eb liria nuk \u00ebsht\u00eb mungesa e drog\u00ebs, por prania e tjetrit. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb fund t\u00eb viteve \u201970, psikologu kanadez Bruce K. Alexander ngriti nj\u00eb pyetje t\u00eb thjesht\u00eb por trondit\u00ebse: A \u00ebsht\u00eb var\u00ebsia pasoj\u00eb e drog\u00ebs apo e \u201ckafazit\u201d ku jetojm\u00eb? N\u00eb eksperimentet klasike mbi var\u00ebsin\u00eb, minjt\u00eb t\u00eb mbyllur n\u00eb kafaze t\u00eb boshatisura, pa kontakt me t\u00eb tjer\u00ebt kishin dy zgjedhje p\u00ebr t\u00eb shuar etjen: uj\u00eb t\u00eb past\u00ebr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4338,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4337"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4339,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4337\/revisions\/4339"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nelidemi.al\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}