Teksa po lexoja një artikull në “The New Yorker” me titull “Çfarë kanë bërë burrat për të merituar këtë” të shkruar nga Jessica Winter, më shkuan ndër mend shumë situata nga seanca terapie me burra. Më ka ndodhur shpesh që në dhomën time të terapisë, burrat nuk hyjnë me fjalë. Hyjnë me një lloj tensioni të pashpjeguar, me një heshtje që nuk është bosh, por e mbushur me diçka që nuk ka gjetur akoma formë mjaftueshëm të qartë në mendjen e tyre aq sa për tu verbalizuar.

Shpesh nuk thonë “jam i lënduar”. Thonë “jam i lodhur”, “nuk më intereson më”, “nuk ka më kuptim”. Dhe ndonjëherë nuk thonë asgjë. Ankohen për simptoma dhe vetëm për to.

Ka një ide që po qarkullon gjithnjë e më shpesh: që burrat janë në krizë. Por, fjala “krizë” për të shpjeguar atë që po ndodh me meshkujt/burrat në kohët që po jetojmë, është e pamjaftueshme. Sepse e vendos problemin në sipërfaqe, si një reagim ndaj ndryshimeve ekonomike apo kulturore.

Në të vërtetë, ajo që po ndodh është më e thellë. Burrat nuk janë thjesht në krizë. Ata janë në një hapësirë ku modelet e vjetra janë shembur, por të rejat nuk janë ndërtuar. Dhe në këtë hapësirë, shumë prej tyre kanë mbetur pa orientim.

Për një kohë të gjatë, burrëria ka qenë e lidhur me role të qarta: të prodhosh, të mbrosh, të mbash. Këto role nuk ishin gjithmonë të drejta. Jo vetëm ndaj grave por edhe ndaj vetë burrave.

Shpesh ishin të ashpra, ndonjëherë edhe të padrejta. Por ishin të kuptueshme.

Sot, këto koordinata janë zhvendosur. Bota kërkon diçka tjetër: aftësi për lidhje, për komunikim, për përpunim emocional. Dhe këtu shfaqet një boshllëk. Sepse shumë burra nuk janë rritur me këto mjete. Jo sepse nuk duan. Por sepse nuk u janë mësuar.

Në terapi, kjo shfaqet si diçka që nuk artikulohet lehtë. Një burrë që nuk di të thotë se është i lënduar, shpesh thotë se është i zemëruar. Një burrë që nuk di të kërkojë ndihmë, tërhiqet. Një burrë që nuk duron dot ndjesinë e dështimit, e kthen atë në cinizëm ose në sulm. Nuk është një zgjedhje e vetëdijshme. Është një mënyrë e mësuar për të mos qëndruar me dhimbjen.

Dhe ndoshta këtu qëndron problemi por ndoshta edhe zgjidhja. Sepse nëse duhet të japim një përkufizim të ri të burrërisë, ai nuk mund të ndërtohet mbi dominimin, as mbi mohimin e vetes. Ai duhet të nisë nga një aftësi shumë më e thjeshtë, por në të njëjtën kohë, edhe shumë më e vështirë për dikë që është mësuar të gjithë jetën me të kundërtën. Kjo është aftësia për të qëndruar me dhimbjen pa shkatërruar veten dhe të tjerët.

Kjo nuk është një cilësi që lind vetvetiu. Kërkon diçka që shumë burra nuk e kanë pasur: një hapësirë ku ndjenja nuk përkthehet menjëherë në turp, ku dobësia nuk përjetohet si rrezik, ku fjala nuk është luks, por mjet.

Pa këtë, dhimbja nuk zhduket. Ajo transformohet. Ndonjëherë në agresion. Ndonjëherë në tërheqje. Ndonjëherë në një boshllëk që duket si indiferencë, por në fakt është mbrojtje.

Shoqëritë në shumë vende kanë bërë një punë të rëndësishme në sfidimin e formave të dëmshme të burrërisë. Por ka bërë shumë më pak në ndërtimin e një alternative. Sepse nuk mjafton t’i thuash një burri çfarë të mos jetë.

Duhet t’i tregosh edhe si mund të jetojë ndryshe. Përndryshe, ai mbetet në një hapësirë ku çdo përpjekje për të ndryshuar ndihet si humbje, jo si transformim. Ndoshta kjo është arsyeja pse shumë burra sot lëkunden midis dy skajeve: ose një version i fortë, i ngurtë, pothuaj karikaturë i burrërisë, ose një tërheqje e heshtur nga marrëdhëniet, nga përgjegjësia, nga vetë jeta.

Të dyja janë mënyra për të shmangur të njëjtën gjë: kontaktin me një dhimbje që nuk dijnë si ta mbajnë.

Ndoshta problemi nuk është që burrat nuk duan të ndryshojnë. Por që askush nuk u ka mësuar si të qëndrojnë me atë që ndjejnë, pa u mbrojtur menjëherë prej saj. Dhe pa këtë aftësi, çdo ndryshim i jashtëm mbetet i papërpunuar brenda. Në fund të ditës, ndoshta burrëria nuk ka të bëjë më me atë që një burrë arrin të zotërojë në botën e tij. Por me atë që arrin të mos shkatërrojë brenda vetes.

Dhe kjo nuk është dobësi. Është një formë tjetër force, më pak e dukshme, por më e qëndrueshme.